Οι Δρο(ύ)γγοι του Μορέα

Η σημερινή ανάρτηση είναι μια εισαγωγική παρουσίαση των Δρο(ύ)γγων του Μορέα το 13ο αι. Ελπίζω σε επόμενες αναρτήσεις να προχωρήσω σε μία πιο αναλυτική παρουσίαση του κάθε Δρόγγου ξεχωριστά όπου θα παρατεθούν πιο αναλυτικά πηγές και αναφορές σχετιζόμενες με το εν λόγω θέμα.
Ο γερμανικής προέλευσης όρος ”δρούγγος” χρησιμοποιήθηκε στη Ρωμαϊκή (Βυζαντινή) διοίκηση για σχεδον 800 χρόνια. Αρχικά (6ο αιώνα) χρησιμοποιήθηκε για την περιγραφή στρατιωτικού σώματος και υποδιαίρεσης στο θεματικό στρατό, μικρότερου από την τούρμα και μεγαλύτερου από το βάνδο, αριθμούσε περίπου 1.000 και αργότερα γύρω στους 100 στρατιώτες. Κατά τα όψιμα Βυζαντινά χρόνια (13ος-14ος αιώνας) ο όρος δρούγγος δηλώνει στρατιωτικό σώμα σε ορεινή περιοχή με καθήκοντα φύλαξης διαβάσεων (κλεισούρες). Σύμφωνα με τον ψευδο-Κωδινό (μέσα 14ου αιώνα) ο Δρουγγάριος καταλαμβάνει την 76η θέση στην κατάταξη της Ρωμαϊκής  ιεραρχίας [1].
Στο χρονικόν του Μορέως, ο όρος συναντάται κατά κόρον περιγράφοντας περιοχές του Μορέα. Συχνές είναι αναφορές για τον Δρόγγο των Μελιγών και τον Δρόγγο των Σκορτών, ενώ σποραδικά έχουμε και αναφορές για τους Δρόγγους της Μεγάλης Μαϊνης  της Τσακωνίας και του Γαρδαλεβού. Κοινά χαρακτηριστικά αυτών των περιοχών είναι η ορεινή (μεσο υψόμετρο >700 μ) και δύσβατη τοποθεσία τους, ή η γεγραφική τους απομόνωση (περίπτωση Μεγάλης Μαϊνης). Οι ντόπιοι πληθυσμοί, ορεσίβιοι και σκληροτράχηλοι προβάλλουν πεισματώδη αντίσταση στην Φράγκικη κατάκτηση αρχικά, ενώ μετα την υποταγή τους βρίσκονται σε μόνιμη ‘εξεγερσιακή’ εγρήγορση.
Ο δρόγγος των Σκορτών θα κατακτηθεί έπειτα από μακρά πολιορκία του κάστρου Αρακλόβου, ενώ πεζικό των Μηλίγγων συμμετέχει στη μάχη στον ελαιώνα του Κούντουρα και στην ήττα των ντόπιων Ρωμαίικων δυνάμεων του Μορέα. Οι περιοχές των Μηλίγγων και των Τσακώνων θα περιέλθουν εν τέλει υπό Φράγκικο έλεγχο για περίπου 15 χρόνια (από το 1249 μέχρι το 1263). Στο παρακάτω απόσπασμα του χρονικού του Μορέως διαβάζουμε για την κινητοποίηση των δυνάμεων των Δρούγγων του Μορέα και την συνένωσή τους με τις Ρωμαϊκές (βυζαντινές) δυνάμεις που είχαν αποσταλεί από τον αυτοκράτορα Μιχαήλ Παλαιολόγο στην προσπάθεια ανακατάληψης του Μορέα από την Αυτοκρατορία (στον απόηχο της μάχης της Πελαγονίας και της αιχμαλωσίας του Πρίγκηπα Γουλιέλμου).
”Τὰ πεζικά τους εἴχασιν ἀρίφνητα σὲ λέγω,
ἐπεὶ εἶχαν τοῦ Γαρδαλεβοῦ σὺν τὰ τῆς Τσακωνίας,
τοῦ δρόγγου γὰρ τοῦ Μελιγοῦ καὶ τῆς μεγάλης Μάϊνης.
Οἱ Σκορτινοὶ ἐρροβόλεψαν καὶ ἦσαν μετ᾿ ἐκείνους.”
Στον χάρτη που ακολουθεί (Εικ 2) γίνεται μια προσπάθεια απεικόνισης της έκτασης που πιθανόν να καταλάμβαναν οι Δρούγγοι τον 13ο αι. Η χαρτογράφηση βασίστηκε τόσο σε περιγραφές του Χρονικού όσο και στην μορφολογία των εδαφών. Ένα κριτίριο φερ ειπείν ήταν το υψόμετρο των χαρτογραφημένων Δρόγγων να είναι άνω των 500 μέτρων ιδιαίτερα στην περίπτωση των ”Σλαβικής προέλευσης” Δρόγγων. Βέβαια δε θα πρέπει να παραβλέπουμε το γεγονός ότι οι συγκεκριμένοι πληθυσμοί ήταν ημινομαδικοί με εποχικές μετατακινήσεις από τα ορεινά στα πεδινά και αντιστρόφως, καθιστόντας πολύ δύσκολη οποιαδήποτε αυστηρή οριοθέτηση περιοχών. Η πυκνότητα των τοπωνυμίων Σλαβικής προέλευσης σε ορεινές περιοχές ήταν ακόμα ένα κριτίριο για την έκταση και την τοποθεσία των Δρόγγων αυτών [2,3].
Η περίπτωση της Μεγάλης Μαϊνης είναι σαφώς ευκολότερη μιας και η μορφολογία της περιοχής υποδυκνύει και την έκταση του εν λόγω Δρόγγου. Τέλος έχουμε τα όρια της περιοχής των Τσακώνων που περιορίζονταν από την Βαρονεία του Γερακίου νοτιοδυτικά, ενώ το νότιο όριο θα ήταν πιθανότατα το διοικητικό κέντρο της Μονεμβασίας. Τα βόρεια σύνορα του Δρόγγου θα έφταναν μέχρι το Φράγκικο κάστρο του Οριόντα (κοντά στο Άστρος)  που είχε κτιστεί για τον περιορισμό των κινήσεων τους.

Εικ 1. Φράγκικος πύργος στον Αγ Βασίλειο Κυνουρίας (Τσακωνιά).

Πιο αναλυτικά συναντάμε :
1) Το Δρόγγο (ή ζυγό) των Μελιγών (Μηλίγγων) στις δυτικές πλαγιές του Ταϋγετου ή Πενταδάκτυλου όπως ήταν γνωστός τον μεσαίωνα. Το Χρονικό περιγράφοντας την κατάσταση του Δρόγγου περίπου το 1250 δηλαδή λίγο πρίν την προσπάθεια του Γουλιέλμου Βιλεαρδουίνου να τον θέσει υπό την κυριαρχία του, αναφέρει
”ὅτι ὁ ζυγὸς τῶν Μελιγῶν ἔνι γὰρ δρόγγος μέγας
κ᾿ ἔχει κλεισοῦρες δυνατὲς καὶ χῶρες γὰρ μεγάλες,
ἀνθρώπους ἀλαζονικοὺς κι οὐ σέβονται ἀφέντην·”
ενώ στη συνέχεια ως επακόλουθο της κατάκτησης του δρόγγου
”ἐδούλωσε τὰ Σκλάβικα κ᾿ εἶχεν τα εἰς θέλημάν του,
καὶ περιεπάτει, ἐχαίρετον ἀπὸ ὅλον τὸ πριγκιπᾶτο,
ὡσὰν τὸ ἐκατακύριεψεν καὶ ἀφεντέψε το ὅλον.”
Μετονομασίες:
Τσερνίτσα σε Αρτεμισία, Λιασίνοβα σε Προσήλιον,
Βιδίσοβα σε Δροσοπηγή, Σίτσοβα σε Αλλαγονία,
Τρικότσοβο σε Χαραυγή, Αράχοβα σε Καρυοβούνι,
Μπήλιοβα Γαϊτων σε Κέντρο, Κάμινα Μάλτσινα σε Πλάτωμα,
Νερίντα σε Ανατολικόν, Μπρίντα σε Βόρειον,
Γούρνιτσα σε Αγ. Σοφία, Γιάννιτσα σε Ελαιοχώριον,
Πόλιανα σε Αγ. Νίκων, Σέλιτσα σε Βέργα,
Λιμπόχοβο σε Ζαχαριά, Νιάμιτσα σε Ξερόβρυση,
Πάνιτσα σε Μυρσίνη, Μαλιτσίνα σε Μέλισσα,
Ρόζοβα σε Λεμονιά, Κούμουστα σε Πενταυλοί, Τσέχοβα σε Βαθιά Λάκκα,
2) Το Δρόγγο των Σκορτών στα σύνορα Μεσσηνίας, Αρκαδίας και Ηλείας. Στο χρονικό έχουμε μια περιγραφή της μορφολογίας του εν λόγω Δρόγγου λίγο  μετά τη μάχη του Μακρυπλαγίου (1265) περίοδο κατά την οποία σημειώθηκε η πρώτη εξέγερση των Σκορτινών αρχόντων, η οποία κατεστάλη από τον Γουλιέλμο με τη βοήθεια Τούρκων μισθοφόρων.
”Τοὺς κεφαλᾶδες ἔκραξεν ὅλου του τοῦ φουσσάτου·
βουλὴν ἀπήρασιν ὁμοῦ τὸ πόθεν νὰ σεβοῦσιν
στὸν δρόγγο ἐκεῖνον τῶν Σκορτῶν, διατὶ εἶν᾿ σκληροὶ οἱ τόποι
ἀπὸ βουνία καὶ ἔμπατα κι ἀπὸ σκληρὲς κλεισοῦρες.”
Μετονομασίες:
[Αρκαδία]
Κράμποβος σε Καστανοχώρι, Βοϊοβόντας σε Άρχοντας,
Ζυγοβίστι σε Ζυγό, Αράχωβα σε Λύκαινα,
Ζέρζοβα σε Παναγια, Νέμνιτσα σε Μεθύδριο,
Εγκλένοβα σε Κρυονέρι, Μπρατίτσα σε Παρνασσός,
Μεγάλη Αράχωβα σε Άνω Καρυές, Ζαράκοβα σε Μαίναλο
[Ηλεία]
Σμάρλινα σε Στόμιο, Νίβιτσα σε Λιβαδάκι,
Ζελέχοβα σε Αμυγδαλιές, Γάρδιτσα σε Περιβόλι,
Βερβίτσα σε Πετράλωνα, Παύλιτσα σε Φιγαλεία,
Ζούρτσα σε Νέα Φιγαλεία, Στροβίτσι σε Λέπρεο,
Μουρκίτσα σε Ταξιάρχες, Κοκορίτσα σε Μικροχώρι,
Μουλάτσι σε Ελληνικό
3) Το Δρόγγο του Γαρδαλεβού στην Βόρεια Κυνουρία. Στο χρονικό αναφέρονται οι επαφές του Ρωμαίου (Βυζαντινου) στρατηγόυ Μακρυνού με τους τοπικούς άρχοντες του Δρόγγου του Γαρδαλεβού και της Τσακωνίας προκειμένου να επανέλθουν εκ νέου υπό Ρωμαϊκή (Βυζαντινή) κυριαρχία (στην προσπάθεια επανάκτησης του Μορέα από τους Φράγκους έπειτα από την μάχη της Πελαγονίας το 1259) δίχως να αυτονομηθούν (δεσποτικὰ μὴ ποιήσουν) παρέχοντας παράλληλα και στρατιωτική ενίσχυση.
”Τοῦ Δρόγγου, τοῦ Γαρδαλεβοῦ, ὁμοίως τῆς Τσακωνίας
χρυσόβουλλον τοὺς ἤφερεν, ὅλοι νὰ εἶναι ἐγκουσάτοι,
ἄρματα νὰ βασταίνουσιν, δεσποτικὰ μὴ ποιήσουν.”
 Μετονομασίες:
Τζίτζινα σε Πολύδροσο, Τσόρβασι σε Περδικοβρύση,
Δραγαλεβός σε Έλατο, Γάλτενα σε Αετοχώρι,
Άρτσινα σε Προσήλιο, Τρέστενα σε Χάραδρος,
Βέρτζοβα σε Παρθένιο, Ντούμινα σε Βαθειά

Εικ 2. Οι Δρούγγοι του Μορέα 13ο αι.

ΥΓ: Θα εκτιμούσα ιδιαίτερα οποιαδήποτε κριτική και σχολιασμό πάνω στον χάρτη που παρατείθεται στην σημερινή ανάρτηση
Πηγές
[1]. Κωδινός Κουροπαλάτης. ”Τακτικόν περί των οφφικίων του Παλατίου Kωνσταντινουπόλεως και των οφφικίων της Μεγάλης Εκκλησίας”, Bonn ed., p. 12, 43
[2]. Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών, Βαση δεδομένων σχετικά με αλλαγές ονομασιών σε οικισμούς της Ελλάδος (Πανδέκτης).
[3]. Συγκεκριμενα για Σλαβικά τοπωνύμια στην Πελοπόννησο, Ο Vasmer σημειώνει 94 ονόματα στην Αρκαδία, ενώ στην Κορινθία 24, στην Αργολίδα 18, στην Αχαΐα 95, στην Ήλιδα 34, στην Τριφυλία 42, στη Μεσσηνία 41 καί στή Λακωνία 81 (Βοn, Péloponnèse, σελ. 62 καί σημ. 3)
[4]. Μ. Κορδώσης, Η σλαβική εποίκηση στην Πελοπόννησο με βάση τά σλαβικά τοπωνύμια, Δωδώνη, (1981).
Advertisements

About whatisluv

promoting sensual avant-garde music and video art that come in packet-like formations elevating your mood and stroking your soul
This entry was posted in Δρόγγοι and tagged , , , , , . Bookmark the permalink.

2 Responses to Οι Δρο(ύ)γγοι του Μορέα

  1. Τι θα γίνει ρε παιδιά; Τερμα τα ποστ;
    Παρατησατε τελειως το φανατικό σας κοινό.

  2. Στο ”Περί Τσακώνων -Ἱστορικογεωγραφικό καί σημασιολογικό ποιόν ” >συγγραφέας: Πιτσελάς Παύλος βλεπε http://nbib.nlg.gr/Author/Home?author=Πιτσελάς+Παύλος
    υπαρχουν ολοι οι οικισμοι, η αναλυση αναφερομενους στους Τσακονες [υπαρχει και αναφορα και για τους γυρω πλυθησμους], οι χαρτες > στην εθνικη βιβλιοθηκη υπαρχει αντιγραφο.
    ============================

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s