Κατάκτηση Μορέα – Φράγκικος Περίπατος

Εικ1. Μπρούτζινο Άγαλμα Ιππότη μέσα 13ου αι.

Το 1205 ξεκινάει η κατάκτηση του Μορέα από τις δυνάμεις του Γουλιέλμου Σαμπλίττη (Καμπανέσης) και του Γοδεφρείδου Βιλεαρδουίνου (Μισίρ Ντζεφρές). Ο στρατός τους αποτελείται από 100 ιππότες και 400-500 ετοιμοπόλεμους και έμπειρους στρατιώτες πολλοί εκ των οποίων έχουν συμμετάσχει και στην άλωση της Κωσταντινούπολης ενα χρόνο πριν [1]. Απέναντί τους θα βρουν φρουρές κάστρων και τους προσωπικούς στρατούς των τοπικών Αρχόντων όπως του Λέοντα Σγουρού και του Λέοντα Χαμάρετου, επαρχιακές δυνάμεις οι οποίες ειναι άπειρες και σχεδόν σίγουρα όχι καλά εξοπλισμένες.
ὁ τόπος ὅλος τοῦ Μορέως, ὅσος καὶ περιέχει
τὸ λέγουν Πελοπόννεσον, οὕτως τὸν ὀνομάζουν,
οὐδὲν εἶχεν καταπαντοῦ, μόνον δώδεκα κάστρη”
Τα δώδεκα βυζαντινά κάστρα που σύμφωνα με το ”Χρονικόν του Μορέως” πρέπει να αλωθούν προκειμένου οι Φράγκοι να γίνουν κύριοι του Μορέα πιθανότατα είναι: 1.Κορίνθου 2.Λάρισσας (Άργους) 3.Ναυπλίου 4.Πάτρας 5.Αρκαδίας (Κυπαρισσίας) 6.Ποντικόκαστρο 7.Κορώνης 8.Καλαμάτας 9.Βελιγοστής 10.Νικλίου 11.Λακεδαιμονίας (Σπάρτη) 12.Μονεμβασίας. Στην περίοδο που εξετάζουμε, ο όρος ”κάστρο” δηλώνει πλέον φυσικά ή τεχνητά οχυρούς οικισμούς και ταυτίζεται και με τον όρο ”πόλις” [2], ενώ με τον όρο ”καστρηνοί” που χρησιμοποιείται σε έγγραφα της εποχής (Υπομνηστικόν, Μιχαήλ Χωνιατη) περιγράφονται οι κάτοικοι, συνήθως υψηλής κοινωνικής τάξης, που ζουν εντός των τειχών οχυρής πολης [3].
Η κατάκτηση του Μορέα μπορεί να χωριστεί σε δύο στάδια. Στο πρώτο στάδιο που διαρκεί ενα χρόνο 1205-1206, οι Φράγκοι υπο την ηγεσία του Γουλιέλμου Σαμπλίττη κατακτούν και εδραιώνονται στο δυτικό τμήμα της Πελοπονήσου. Ακολουθούν μια πορεία παραθαλάσσια, έχοντας και υποστήριξη ναυτικής δύναμης, αποφεύγοντας την ορεινή ενδοχωρα. Μόνο στο τελυταίο στάδιο της εκστρατείας και αφού νικήσουν στην μοναδική μάχη εκ παρατάξεως τις Ρωμαϊκες (βυζαντινες δυνάμεις) θα στραφούν και προς την ενδοχώρα (πολιορία Αρακλόβου). Σύμφωνα με το Χρονικόν, τα περισσότερα κάστρα παραδίδονται εύκολα ύστερα από συμφωνίες για σεβασμό της ζωής, της περιουσίας και της πίστης των κατοίκων. Mερικά προβάλλουν ασθενή αντίσταση και παραδίδονται μετά απο πολιορκία μερικών μόνο ημερών μόλις δηλαδή διαπιστώσουν την πολεμική ανωτερότητα των Φράγκικων δυνάμεων.
Ὁ Καμπανέσης ὥρισεν, τὰ τριπουτσέτα ἐστῆσαν
καὶ ἄρχισαν νὰ πολεμοῦν ἐκεῖ ἀπάνω εἰς τὸ κάστρον.
Ἐκ τὸ ἕνα μέρος ἔδερναν μετὰ τῶν τριπουτσέτων,
κι ἀπὸ τὴν ράχην κ᾿ ἔμπροστεν ἦσαν οἱ τζαγρατόροι.
Κι ὡς εἴδασιν οἱ Ἀρκαδινοὶ ὅπου ἦσαν εἰς τὸ κάστρον,
τὸν πόλεμον τὸν δυνατὸν ὅτι οὐκ ἠμποροῦν βαστάζει,
στριγγὴν φωνὴν ἐλάλησαν, ὁ πόλεμος νὰ πάψῃ·

Εικ2. Τζαγγράτορες (βαλλιστροφόροι), Φλάνδρα μέσα 14ου αιώνα

Το μικρό κάστρο του Αρακλόβου (δευτερεύουσας σημασίας οχύρωση στη σημερινή Γορτυνία) είναι το μόνο που καταφέρνει να αντέξει περισσότερο προβάλοντας σθεναρή αντίσταση σε αυτήν την πρώτη φράγκικη επέλαση, υπό την ηγεσία του τοπικού άρχοντα Δοξαπατρή Βουτζαρά το όνομα του οποίου θα διασωθεί στη λαϊκη παράδοση. Η Αραγωνική παραλλαγή του ‘Χρονικού του Μορέως‘, που ειναι μεταγενέστερη της ελληνικής, του αποδίδει μάλιστα υπερφυσικές δυνάμεις – κανένας δέ μπορει να σηκώσει το ρόπαλό του ενώ ο θώρακάς του ζυγίζει περισσότερο απο 150 λίτρες [4].  
νὰ στείλουν κ᾿ εἰς τὸ Ἀράκλοβον ὅπου κρατεῖ τὸν δρόγγον,
ὅπου τὰ λέγουν τὰ Σκορτά, μικρὸν καστέλιν ἔνι,
ἀλλὰ εἰς τραχῶνιν κάθεται, πολλὰ ἔνι ἀφιρωμένον·
λέγουν ὁ κάποιος τὸ κρατεῖ ἀπὸ τοὺς Βουτζαρᾶδες,
Δοξαπατρὴν τὸν λέγουσιν, μέγας στρατιώτης ἔνι·
Στο δεύτερο κατακτητικό στάδιο που διαρκεί από το 1210-1212 υπό την ηγεσία πλέον του Γοδεφρείδου Βιλεαρδουίνου, οι Φράγκοι υποτάσσουν ολόκληρο πλέον το Μορέα πλην της καστροπολιτείας της Μονεμβασίας. Τα κάστρα της Βελιγοστής, του Νικλίου και της Λακεδαιμονίας προβάλλουν ασθενή αντίσταση και υποκύτπουν μέσα στο 1210 μετά από σύντομες πολιορκίες. Από την άλλη τα κάστρα του Ακροκορίνθου, Λαρισσού ( Άργους), και Ναυπλίου υποκύπτουν ύστερα από πολυετή πολιορκία και με τη βοήθεια και του Βενετικού στόλου (Εικ3).

Εικ3. Οι εκστρατειές των Φράγκων στον Μορέα (1205-1212)

Αὐτὸν καὶ μόνον τὸν πόλεμον ἐποῖκαν οἱ Ρωμαῖοι
εἰς τὸν καιρὸν ποῦ ἐκέρδισαν οἱ Φράγκοι τὸν Μορέαν.
Η μοναδική εκ παρατάξεως μάχη κατά τη διάρκεια αυτών των εκστρατειών δίδεται στην περιοχή που φέρει την ονομασία ελαιώνας του Κούντουρα (1205) και βρίσκεται σε άγνωστο σημείο της πεδιάδας της Μεσσηνίας [5,6]. Η τοποθεσία της μάχης επιλέγεται από τους Φράγκους ύστερα από υπόδειξη Ρωμαίων (Βυζαντινών) συμμάχων τους που γνωρίζουν την τοπική μορφολογία προκειμένου να ευνοήσει την κατά μέτωπο επέλαση των έφιππων ιπποτών [6]. Η δύναμη των Φράγκων είναι μεταξύ 500 (Χρονικόν Μορέως) και 700 (Χρονικό Βιλεαρδουίνου) ιππέων.
” Ἐκεῖσε ἐπαρεσύρθησαν, τὸ λέγουν Κηπησκιάνους,
ὅπου τὸ κράζουν ὄνομα στὸν Κούντουραν ἐλαιῶνα”
”Οἱ Φράγκοι γὰρ ὡς τὸ ἐμάθασιν πάλε ἀπὸ τοὺς Ρωμαίους,
ὅπου ἤσασιν γὰρ μετ᾿ αὐτοὺς κ᾿ ἐξεύρασιν τοὺς τόπους,
ἐκεῖ τοὺς ἐπαρέσυραν, ἦλθαν καὶ ηὕρανέ τους
καὶ πόλεμον ἐδώκασιν οἱ Φράγκοι κ᾿ οἱ Ρωμαῖοι”
Απέναντι στους Φράγκους παρατάχθηκε η δύναμη των Ρωμαίων (4000 με 5000 πεζοί και ιππείς) αποτελούμενη από τις φρουρές του Νικλίου, της Βελιγοστής και της Λακεδαιμονίας όπως επίσης και από τις δυνάμεις των Μηλιγγών του Ταϋγέτου, οι οποίοι πολεµούν πεζοί. Πιθανόν ο Ρωμαϊκός στρατός είναι υπό τη διοίκηση του Μιχαήλ Α΄ Κοµνηνού Δούκα (1204-1214), του ιδρυτή του κράτους της Ηπείρου ο οποίος προσπαθεί να επεκτείνει τα εδάφη του νεοσυσταθέντος κράτους του στον Μορέα. Οι δυνάμεις που συγκεντρώνονται υπερέχουν αριθμητικά κατά πολύ της Φράγκικης δύναμης (500-700 ιππείς) μεν αλλά είναι αμφίβολης μαχητικής αξίας χωρίς στρατιωτική εκπαίδευση και με ελλιπή εξοπλισμό [6]. Παρόλες τις αδυναμίες, παρασυρμένοι από την φαινομενική τους υπεροχή επιτείθονται πρώτοι αγνοώντας τις οδηγίες των στρατιωτικών εγχειριδίων όπως το Στρατηγικόν του Αυτοκράτορα Μαυρίκιου, που συμβουλεύει πως ”ένας σοφός διοικητής πρέπει να αποφεύγει μάχη εκ παρατάξεως με τον εχθρό εκτός και αν παρουσιαστεί μια μοναδική ευκαιρία και πλεονέκτημα” συνθήκες που δεν ισχύουν στην προκειμένη περίπτωση καθώς η τοποθεσία  της μάχης έχει ήδη επιλεγεί από τον αντίπαλο.
Μὲ προθυμίαν ἀρχάσασιν τὸν πόλεμο οἱ Ρωμαῖοι,
διατὶ ὀλίγους τοὺς ἔβλεπαν, ὕστερα ἐμετενοῆσαν.
Η μάχη καταλήγει σε πανωλεθρία για τις Ρωμαϊκές (βυζαντινές) δυνάμεις. Θα περάσουν δεκαετίες προτού Ρωμαϊκός στρατός ξαναντιμετωπίσει Φράγκους ιππότες στον Μορέα.
τὸν πόλεμον ἐκέρδισαν ἐτότε ἐκεῖν᾿ οἱ Φράγκοι·
ὅλους ἐκατασφάξασιν, ὀλίγοι τοὺς ἐφύγαν.

Εικ4. Ρωμαίοι (βυζαντινοί) ιππείς 12-13ος αιώνας. Ελάχιστοι στρατιώτες θα έφεραν πλήρη εξοπλισμό στη μάχη του Κούντουρα το 1205.

ΥΓ: Το κάστρο Αράκλοβο δεν έχει εντοπιστεί με βεβαιότητα. Υπάρχει ένας αριθμός κάστρων στην περιοχή της Γορτυνίας που πιθανολογούνται να είναι το Αράκλοβο του Χρονικού.
Αναφορές
[1]. Runciman S., Mistra: Byzantine Capital of the Peloponnese. Thames & Hudson Ltd 1980, 1st edition.
[2].  Ostrogorsky G., Byzantine Cities in the Early Middle Ages, DOP 13 (1959), p 62, 65-66.
[3]. Παπαγεωργίου Α., Το υπομνηστικόν του Μιχαήλ Χωνιάτη και οι Καστρηνοί, Bυζαντινά Σύμμεικτα 18, (2008), 159-169.
[4]. Miller W., The Latins in the Levant. A History of Frankish Greece (1204-1566).
[5]. Bon Α., La Morée Franque. Recherches historiques, topographiques et archéologiques sur la principauté d’ Achaïe (1205-1430), Paris 1969, p.421-422.
[6]. Κορδώσης Μ. Σ., Η κατάκτηση της νότιας Ελλάδας από τους Φράγκους. Ιστορικά και
τοπογραφικά προβλήµατα, Ιστορικογεωγραφικά 1 (1986), 102.
Πηγές
Χρονικόν του Μορέως, Ελληνική παραλλαγή (13ος αι.), έκδοση Π.Καλονάρου, Αθήνα, 1940.
Μιχαήλ Χωνιάτης, Υποµνηστικόν, έκδ. Σπ. Π. Λάμπρος, Μιχαὴλ Ἀκοµινάτου τοῦ
Χωνιάτου, Τὰ σωζόµενα, τ. 1, Αθήνα 1879, 311.1-15
The chronicle of Geoffry de Villehardouin, Marshal of Champagne and Romania concerning the conquest of Constantinople, by the French and Venetians, anno M.CCIV., Translated by T. Smith, William Pickering, London, 1829.
Μαυρίκιος-Στρατηγικόν, Dennis G.T., Vienne, 1981.
Εικόνες
Εικ1. Μπρούτζινο Άγαλμα Ιππότη μέσα 13ου αι., The Metropolitan Museum of Art, Medieval Collection New York.
Εικ2. Απόκομμα από Γαλλικό χειρόγραφο ‘The Romance of Alexander’ εικονογραφημένο από τον Φλαμανδό Jehan de Grise (1338-1344), Bodleian Library, Oxford UK
Εικ4. Xρονικό του Ιωάννη Σκυλίτζη. 12ος-13ος αιώνας. Madrid, Biblioteca Nacional.
Advertisements

About whatisluv

promoting sensual avant-garde music and video art that come in packet-like formations elevating your mood and stroking your soul
This entry was posted in Χρονικο Μορεως and tagged , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s