Οι 12 Βαρονίες

Εικ1. Οικόσημο Βιλεαρδουίνων Αχαϊας

«Τέσσερα κάστρα αφέντη μας σε λείπουσιν ακόμη· /το πρώτο ένι η Κόρινθος, το δεύτερο το Ανάπλιν,το τρίτον ένι η Μονοβασιά, το τέταρτο το Άργος·/πολλά είν’ τα κάστρα δυνατά  καλά σωταρχισμένα, /Με πόλεμον ούχ ημπορείς ποτέ σου να τα επάρης».
Το 1213 ο ”κατακτητικώ δικαιώματι” Πρίγκηπας της Αχαίας  Γοδεφρείδος Βιλεαρδουίνος (Geoffroi de Villehardouin Ι) έχει πλέον καταφέρει να θέσει υπό την κυριαρχία του το μεγαλύτερο μέρος της Πελοπονήσου (Μορέα) και να σταθεροποιήσει τη θέση του ως μοναδικού ηγεμόνα του Πριγκηπάτου [1].  Ήδη από το 1209 έχει προσεταιριστεί τους Φράγκους ευγενείς – ακολούθους ανταμείβοντάς τους με εδάφη και χρίζοντάς τους παράλληλα Βαρόνους και υποτελείς του λειτουργόντας αρχικά ως αντιπρόσωπος και στη συνέχεια ως διάδοχος του πρώτου Πρίγκιπα της Αχαϊας Γουλιέλμου Σαμπλίττη. Τα εδάφη αυτά αποτελούνται από πρώην αυτοκρατορικές και εκκλησιαστικές εκτάσεις όπως επίσης και απο εκτάσεις που ανήκαν σε εκείνους τους τοπικούς Άρχοντες-γαιοκτήμονες που είχαν αντισταθεί στην κατάκτηση και εν συνεχεία αναγκάστηκαν να ζητήσουν καταφύγιο κυρίως στο νεοιδρυθέν Ρωμαϊκο (Βυζαντινό) κράτος της Ηπείρου υπό τον Μιχαήλ Δούκα [2]. Το ”Χρονικόν του Μορέως” μας δίνει σημαντικές πληροφορίες σχετικά με τη διοικητική οργάνωση και δαίρεση των κατακτημένων εδαφών του Φράγκικου Μορέα.
«Ὁ πρῶτος ὅπου ἔγραφεν ἦτο ὁ μισὶρ Γαρτιέρης,/ντὲ Ροζήερες ἦτον τὸ ἐπίκλην του, οὕτως τὸν ὠνομάζαν·
εἶχεν εἰκοσιτέσσαρα καβαλλαρίων τὰ φίε,/στὴν Μεσαρέαν τοῦ ἐδόθησαν· κάστρον ἐποῖκε ἐκεῖσε,
κι ὠνόμασε τὴν Ἄκοβαν· οὕτως τὴν ὀνομάζουν.
Ἀπαύτου ἐδόθησαν ὁμοίως τοῦ μισὶρ Οὕγκου ἐκείνου
ντὲ Μπρίερες ἦτον τὸ ἐπίκλην του εἰς τῶν Σκορτῶν τὸν δρόγγον·/εἰκοσιδύο καβαλλαρίων τὰ φίε τὸν ἐδῶκαν.
Τὸ παραλάβει τὲς προνοῖες ἔχτισε κάστρο ἐκεῖσε,/Καρύταιναν τ᾿ ὠνόμασαν, οὕτως τὸ λέγουν πάλε.
Ἐκεῖνος υἱὸν ἐγέννησε, μισὶρ Ντζεφρὲ ἐκεῖνον/ἀφέντην τῆς Καρύταινας, οὕτως τὸν ὠνομάζαν,
ὅπου ἦτον εἰς τὴν Ρωμανίαν ἐξάκουστος στρατιώτης.
Ἀπαύτου πάλε ἔγραφεν τρίτος μπαροῦς ἐκεῖνος
μισὶρ Γυλιάμο τὸν ἔλεγαν, τὸ ἐπίκλη εἶχε Ἀλλαμάνος·/Πάτρα γὰρ τοῦ ἔγραφεν νὰ ἔχῃ καὶ ἀφεντεύῃ
μὲ ὅλην της τὴν διακράτησιν τοῦ ἐδόθη νὰ τὴν ἔχῃ.
Ἀπαύτου ἐδόθη ἡ μπαρουνία μισὶρ Μαΐου ἐκείνου·
ντὲ Μοῦς εἶχεν τὸ ἐπίκλην του, οὕτως τὸν ὠνομάζαν·/τὸ κάστρον τῆς Βελίγοστης καβαλλαρίων τεσσάρων
τὰ φίε νὰ τὰ ὑποκρατοῦν καὶ φλάμουρον βαστάζῃ.

Εικ2. Κάστρο παραδίδεται σε σταυροφόρους 13ος αι.

Ἀπαύτου πάλε ἔγραφεν ἄλλος μισὶρ Γουλιάμος /νὰ ἔχῃ τὸ κάστρον τοῦ Νικλίου κι αὐτὸ μὲ ἕξι φίε.
Ἄλλος πάλε ἀπὸ αὐτοῦ ἔγραφεν στὸ βιβλίον·
μισὶρ Γγιοῦν τὸν ἔλεγαν ντὲ Νιβηλὲ τὸ ἐπίκλην·/ἕξι φίε τοῦ ἐδόθησαν νὰ ἔχῃ εἰς τὴν Τσακωνίαν·
κάστρον ἔχτισεν ἐκεῖ, τὸ ὠνόμασεν Γεράκι./
Τὸν μισὲρ Ὄτον ντὲ Ντουρνᾶ ἐπρόνοιασεν ὡσαύτως
νὰ ἔχῃ τὰ Καλάβρυτα καὶ φίε δέκα καὶ δύο./
Ἀπαύτου ἔγραφεν ὁμοίως ὁ μισὶρ Οὗγκος ντὲ Λέλε
νὰ ἔχῃ ὀχτὼ καβαλλαρίων φίε εἰς τὴν Βοστίτσαν·/ἀφῆκεν τὸ ἐπίκλην του, ντὲ Τσερπηνὴ ὠνομάστη.
Τοῦ μισὶρ Λούκα ἐδόθησαν τέσσαρα φίε καὶ μόνον,/τῶν Λάκκων τὴν περιοχὴν νὰ ἔχῃ τῶν Γριτσένων.
Τοῦ μισὶρ Ντζᾶ γὰρ ντὲ Νουηλὴ ὁ Πασαβὰς τοῦ ἐδόθη/καὶ τέσσαρα φίε νὰ κρατῇ, φλάμουρον νὰ βασταίνῃ,
νὰ ἔνι πρωτοστράτορας, νὰ τὸ ἔχῃ ἰγονικόν του./
Τοῦ μισὶρ Ρουμπέρτου ντὲ Τρεμουλᾶ τέσσαρα φίε τοῦ ἐδῶκαν·
τὴν Χαλανδρίτσαν ἔχτισεν κ᾿ ἐλέγαν τον ἀφέντην».
Οι Βαρόνοι της Πάτρας, Καλαμάτας και Νικλίου χρησιμοποιούν τα ήδη υπάρχοντα κάστρα ενώ οι υπόλοιποι άρχοντες χτίζουν νέα κάστρα αλλά και δευτερεύουσες οχυρώσεις (πύργους) στα σύνορα των εδαφών τους [3]. Η τοποθεσία της κάθε Βαρονίας είναι επιλεγμένη με τέτοιον τρόπο ώστε να προστατεύει τα πλούσια εδάφη του Πριγκηπάτου όπως αυτά της εύφορης και πεδινής Ηλείας, όπου βρίσκεται και η πρωτεύουσα Ανδραβίδα αλλά και το σημαντικό λιμάνι της Γλαρέντζας (Clarence), της Μεσσηνίας και της πεδιάδας του Ευρώτα στη Λακωνία.
Τα κάστρα καταλαμβάνουν στρατηγικής σημασίας τοποθεσίες ελέγχοντας κυρίως άξονες επικοινωνίας και εμπορίου που σε καιρό πολέμου μετατρέπονταν σε πιθανές διόδους εισβολής. Εκτός των εξωτερικών εχθρών ο στρατηγικός σχεδιασμός του Γοδεφρείδου έχει σαν στόχο να ελέγξει και να περιορίσει και τις ημιαυτόνομες και άγριες ορεσίβιες φυλές των Μηλίγγων, των Τσακώνων, των Μανιατών και των Σκορτών. Τέτοιος πρέπει να ήταν και ο ρόλος των Βαρονιών του Γερακίου, Πασσαβά, Γρίτζενας, Καλαμάτας και Νικλίου των οποίων τα κάστρα καταλάμβαναν περάσματα (κλεισούρες) μέσω των οποίων διέρχονταν κατά τις επιδρομές τους οι φυλές των βουνών.
Το μέγεθος και η πολυπλοκότητα των κάστρων που κατασκευάζουν οι Φράγκοι αυτή την περίοδο στον Μορέα ειναι κατα κανόνα μικρότερο/η από τα αντίστοιχα κάστρα που χτίζονται την ίδια περίοδο από τους Σταυροφόρους στη μέση αντατολή καθώς στην πλειοψηφία τους καταλαμβάνουν φυσικά οχυρές θέσεις  λόγω του τοπικού αναγλύφου του εδάφους. Επίσης οι μικροί αριθμητικά στρατοί και ίσως και τα περιορισμένα υλικά μέσα των φεουδαρχών του Μορέα ειναι επιπρόσθετοι λόγοι που καθορίζουν την έκταση των κατασκευών  αλλα και την σχετικά χαμηλή ποιότητα της λιθοδομής[4]. Εξαίρεση στα προηγούμενα αποτελεί το κάστρο του Χλεμουτσίου (Clermont) το οποίο προοριζόταν για Πριγκιπική κατοικία και για την την κατασκευή του οποίου χρειάστηκε να γίνει και κατάσχεση της εκκλησιαστικής περιουσίας απο τον Πρίγκηπα Γοδεφρείδο [5] .

Εικ3. Οι 12 αρχικές Βαρονείες του Πριγκηπάτου της Αχαϊας σύμφωνα με το 'Χρονικόν του Μορέως' (1210-1220)

Εκτός από τις 12 υψηλές Βαρονίες, φέουδα σχηματίστηκαν και δόθηκαν τόσο στα ιπποτικά μοναχικά Τάγματα (Οσπιταλίων, Ναϊτών(Τέμπλου), Τευτόνων(Αλλαμάνων)) όσο και στον Καθολικό Αρχιεπίσκοπο της Πάτρας και στους επισκόπους Ώλενας, Μεθώνης, Κορώνης, Βελίγοστης, Αμυκλίου και Λακαιδεμονίας.
«Τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Ὁσπιταλίου τέσσαρα φίε τοῦ ἐδῶκαν·
τοῦ Τέμπλου ἄλλα τέσσαρα φλάμουρον νὰ σηκώνῃ·/εἴθ᾿ οὕτως γὰρ ἐδόθησαν κι αὐτῶν τῶν Ἀλλαμάνων
τέσσαρα φίε τοῦ νὰ κρατοῦν στὰ μέρη Καλομμάτας./Τοῦ μητροπολίτη τῆς Πατροῦ μετὰ τοὺς κανονίκους
ὀχτὼ φίε καβαλλαρίων τοῦ ἔδωκαν νὰ ἔχῃ·/ἐπίσκοπος τῆς Ὤλενας τέσσαρα φίε τοῦ ἐδῶκαν,
καὶ τῆς Μεθώνης ἀλλὰ δὴ κ᾿ ἐκείνου τῆς Κορώνης/πρὸς τέσσαρα τοὺς ἔδωκαν μετὰ τοὺς κανονίκους·
εἶθ᾿ οὕτως τῆς Βελίγοστης κ᾿ ἐκεῖνος τοῦ Ἀμυκλίου/ὅλοι πρὸς τέσσαρα εἴχασιν σὺν τῆς Λακοδαιμονίας».
Η πιο σημαντική όμως πολιτική κίνηση του Γοδεφρείδου Βιλεαρδουίνου ήταν οτι επέτρεψε στους τοπικούς Ρωμαίους (βυζαντινούς) Άρχοντες, που δεν είχαν προβάλλει αντίσταση στη διάρκεια της κατακτησης του Μορέα απο τους Φράγκους, να διατηρήσουν τα εδάφη τους ενσωματώνοντάς τους σταδιακά στην φεουδαρχική ιεραχία στην χαμηλότερή της τάξη (σεργέντες) [6,7]. Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα παρατήρηση είναι πως η χρήση του Ρωμαϊκού (βυζαντινού) όρου ‘πρόνοια‘, στο ‘Χρονικό‘ γίνεται κυρίως όταν ο αφηγητής αναφέρεται σε γη που εχει αποδοθεί στους Ρωμαίους (βυζαντινούς) άρχοντες, όπως στην τελευταία γραμμή του αποσπασματος του ‘Χρονικού‘ που παρατείθεται, ενώ γίνεται χρήση του αντίστοιχου όρου ‘φίε‘ όταν γίνεται αναφορά σε Φράγκους φεουδάρχες. Μια τέτοια επιλεκτική χρήση των όρων πιθανόν υποδηλώνει πως στη διοικητική οργάνωση του Πριγκηπάτου διατηρήθηκε και μια παράλληλη ιεραρχία βασισμένη στην πρότερη Ρωμαϊκή, που διέπονταν απο ιδιαίτερους κανόνες που εφαρμοζόταν αποκλειστικά σε θέματα που αφορούσνα την τάξη  αυτή (των ‘αρχόντων’) των υπηκόων του Πρίγκηπα καθορίζοντας παράλληλα τη σχέση τους με αυτόν [8].
«Ἐτοῦτοι ὅλοι, ὅπου μὲ ἀκούεις καὶ λέγω κι ὀνομάζω,/εὑρέθησαν εἰς τὸν καιρὸν τοῦ Καμπανέση ἐκείνου
ἐγράφου εἰς τὸ ρουντζέστρο του, ὅπου ἦσαν προνοιασμένοι./Οἱ καβαλλάριοι, ὅπου εἴχασιν πρὸς ἕνα φίε ὁ καθένας,
καὶ οἱ σιργέντες ἀλλὰ δή, ὅπου ἦσαν προνοιασμένοι,/οὐδὲν τοὺς ὀνομάζομεν διὰ τὴν πολυγραφίαν».
Στην Εικ.3 επιχειρέιται να δοθεί μια πιθανή απεικόνιση της διοικητικής διαίρεσης του Μορέα αμέσως μετά την ολοκλήρωση της κατάκτησης από τους Φράγκους. Η έκταση των Βαρονιών βασίστηκε αφενός στο ”Χρονικόν του Μορέως” όπου δίδεται ο αριθμός των φέουδων απο τα οποία αποτελείται η κάθε Βαρονία και αφετέρου στην τοπική μορφολογία των εδαφών και στην τοποθεσία δευτερεύοντων φράγκικων πύργων και οχυρώσεων (όπου αυτά έχουν εντοπιστεί) σε κάθε περίπτωση. Χρωματισμένα με κόκκινο είναι τα εδάφη υπό την άμεση  κυριαρχία του Πρίγκπηπα της Αχαϊας και των κατώτερων φεουδαρχών και προνοιάριων. Ορεινοί όγκοι άνω των 1000 μέτρων ειναι εσκεμμένα εκτός ορίων.
ΥΓ: Οποιαδήποτε εποικοδομητική πρόταση σχετικά με την περαιτέρω αναβάθμιση της ακρίβειας του χάρτη είναι καλοδεχούμενη.
ΥΓ2: Το Google earth χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο για την ακριβή τοποθέτηση των κάστρων αλλα και για την καλύτερη κατανόηση του ρόλου τους σε τοπικό επίπεδο. Για τα κάστρα της Βαρονίας της Βοστίτζας και της Γρίτζενας δε βρέθηκαν ερείπια ή ορατά σημάδια που να υποδηλώνουν την παρουσία τους. Στην περίπτωση του πρώτου κάστρου μια εκτίμηση μπορει να γίνει τοποθετώντας το σε οχυρή θέση στα περίχωρα της πόλης του Αιγίου ενώ στην περίπτωση της Βαρονίας της Γρίτσενας πιθανολογείται πως το κάστρο καταλάμβανε την τοποθεσία της αρχαίας ακρόπολης στην Καρδαμύλη.
Αναφορές
[1]. Steven Runciman (1980), Mistra: Byzantine Capital of the Peloponnese. Thames & Hudson Ltd, 1st edition p.13
[2]. Donal M. Nicol (1976),  ‘Refugees, mixed population and local patriotism in Epiros and Western
Macedonia after the Fourth Crusade’, in Actes du xve Congr`es international
d’´etudes byzantines: Rapports i. Histoire. Athens, p. 3-33.
[3]. Jean A. Buchon (1845), Tome I, Mémoire sur la géographie politique de la principauté française d´Achaïe, p. 34-35
[4]. Kevin Andrews (1953), Castles of the Morea, Princeton, NJ. American School of Classical Studies at Athens.
[5]. Kristian Mollin (2001), Unknown crusader castles., Cambridge University Press, 1st edition.
[6]. Κenneth M. Setton (1976), The papacy and the Levant (1204-1571). The American philosophical Society, p.33
[7]. David Jacoby (1973), The Encounter of Two Societies: Western Conquerors and Byzantines in the Peloponnesus after the Fourth Crusade. The American Historical Review, Vol. 78, No. 4, pp. 873-906
[8]. Gill Page (2008), Being Byzantine: Greek identity before the Ottomans, Cambridge University Press, p. 194-195
Πηγές
”Χρονικόν του Μορέως”, Ελληνικό κείμενο.
Advertisements

About whatisluv

promoting sensual avant-garde music and video art that come in packet-like formations elevating your mood and stroking your soul
This entry was posted in Βαρονίες, Χρονικο Μορεως and tagged , , , , , , , . Bookmark the permalink.

5 Responses to Οι 12 Βαρονίες

  1. Spyros says:

    Με τα ανατολικά εδάφη του πριγηπάτου τί γίνεται??? Υπάρχει το φέουδο του Άργους (Lordship of Argos and Nauplia) και αυτό της Δαμάλας (Τροιζήνας)…. Αλλά με τις περιοχές κοντά στην Κόρινθο, τί γινεται???

  2. whatisluv says:

    Spyro einai megalo k suntheto to thema pou anoigeis :-). Prepei prwta apo ola na laboume upopsin mas to gegonos oti h mias kai h Corinthos katalifthike apo toys Fragkous arketa xronia argotera (1210) apo oti ta perissotera edafi tou Prigkipatou sti dutikh peloponiso (pou einai kai o purhnas tou), den sumperilifthike stis arxikes Ypsiles Baronies.
    [Ta edafi tis ”kastellanias tis Corinthou” stin arxi tis fragkokratias htan proswpikes ktiseis twn Villheardouinwn. Milame gia mia perioxi pou eixe pligei sovara apo tin peiratiki eisvoli toy Normandou Rogirou tis Sikelias (1147) kai pou htan to theatro makroxronias sugkrousis-poliorkias metaxu Leonta Sgourou (kai metepeita Thodwrou Angelou Comninou tou Despotatou tis Hpeirou) kai twn Fragkwn (peloponisou kai athinwn). O pluthismos pithanotata eixe meiwthei drastika kai h poli eixe xasei tin shmasia pou eixe sto parelthon.]
    Sti galliki ekdoxi tou xronikou tou morews anaferetai pws megalo meros twn prosodwn twn edafwn ths perioxhs ths Corinthou diamoirazontan anamesa stous Rwmious arxontes kai stous Fragkous san sunepeia eunoikwn pronomiwn pou pithanoon eixan apodothei se Rwmious arxontes pou eixan upotaxthei ethelontika kata ti diarkeia twn poliorkiwn.
    Peripou to 1300 ta edafi pernoun stin kuriotita tou Philipou tis Savoias 3 andra tis Isavellas Villeharduin. Me tin eleusi twn Katalanwn stin ousia metamorfwnetai se ‘paramethorio’ perioxi me oles tis arnitikes sunepeies. Episis min xehname pws apo to 1260 k epeita enteinetai kai h Rwmaiiki parousia. To 1358 didetai ws feoudo ston Nerio Acciajuoli o opoios prospathise na andiorganwsei tin amuna kai tin leitourgia tis perioxis (hdh h tourkiki apeili exei arxiesei na ginetai entoni). Peripou to 1400 pernaei sta xeria tou Despotatou ews to telos.

    Genika me ta anatolika edafi tou prigkipatou : Ston Parnwna exoume tous tsakwnes oi opoioi stin ousia einai autonomoi kai mono gia ligo (peripou 1250) ‘kataktwntai apo tous Fragkous” to idio isxuei kai gia tous Milingous ston Taygeto. H kataktisi tous auti tha einai braxyvia kathws apo to 1260 h Rwmaiiki parousia allazei rizika ton susxetismo twn dynamewn. Mporoume na poume pws ta anatolika edafi tis peloponisou htan upo ton skiwdi kai oxi toso apotelesmatiko elegxo tou Prigkipatou.

    Elpizw na se kalupsa en merei. Tha akolouthisei kapoia stigmi kai pio analutikh anartisi. Se periptwsi pou se endiaferoun perissoteres plrirofories mporw na sou steilw kai kapoies dimosieuseis.

    Filika,

    Yiannis

    PS: Syggnwmi gia ta greeklish alla den uphrxe prosbasi se pliktrologio me ellinika ti dedomeni stigmi

  3. whatisluv says:

    Episis sxetika me ta Feouda pou anafereis (stin argolida). prepei na poume pws eixan dothei ston Otho de La Roche Douka Athinwn ws antamoibi gia tin boitheia kata tin diarkeia twn polemikwn anametrisewn – poliorkiwn pou eixan proigithei stin perioxi.

  4. ARISTOMENIS says:

    Να κανω μια ερωτηση: στην περιοχη των κοντοβουνιων Μεσσηνιας αρχικα οι λατινοι δεν ειχαν προσβαση επειδη δεν τους ενδιεφερε η περιοχη ή επειδή οι κατοικοι αντισταθηκαν αποτελεσματικα? Και το ρωταω αυτο γιατι στην συγκεκριμενη περιοχη χτιστηκαν καστρα και πυργοι προς το τελος του 13ου αιωνα , κυριως λογω της μεταβολης της Μεσσηνιας σε παραμεθοριο περιοχη μεταξυ Ρωμαιων και Λατινων. Συνεχισε την καλη δουλεια!

  5. mukigr says:

    Της Άκοβας κατείχε περισσότερα εδάφη στην σημερινή Αχαία, τα μισά της τιμάρια ηταν εκει. Συνόρευε με τη Βαρωνία της Χαλανδρίτσας

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s